Mọi mối quan hệ đều gặp phải những mâu thuẫn. Người bạn cùng phòng để bát đĩa bẩn trong bồn rửa, người bạn đời có cách quản lý tiền bạc khác mình, hay người bạn hủy kế hoạch vào phút chót. Xung đột là một phần không thể tách rời trong các mối quan hệ giữa con người. Điều phân biệt những mối quan hệ bền vững với những mối quan hệ dễ rạn nứt thường không phải là việc xung đột có xảy ra hay không, mà là cách mọi người xử lý nó. Đó chính là lúc việc hiểu rõ các phong cách giải quyết xung đột trở nên quan trọng.
Phong cách giải quyết xung đột là gì?
Phong cách ứng xử khi xung đột là những thói quen mà chúng ta thường rơi vào khi xảy ra bất đồng. Hãy coi đó là chế độ hoạt động mặc định của bạn khi phải đối mặt với áp lực. Một số người lao vào giải quyết ngay lập tức, mong muốn làm rõ vấn đề một cách nhanh chóng. Một số khác lại lùi bước, hy vọng vấn đề sẽ tự giải quyết. Cả hai cách tiếp cận này đều không sai về bản chất, nhưng vấn đề nảy sinh khi phong cách của bạn mâu thuẫn với phong cách của người khác, hoặc khi bạn áp dụng cùng một cách tiếp cận cho mọi tình huống mà không xem xét bối cảnh cụ thể.
Khung lý thuyết được sử dụng rộng rãi nhất để phân tích các kiểu tính cách trong xung đột xuất phát từ mô hình Thomas-Kilmann, mô hình này phân loại các phong cách theo hai trục: mức độ quyết đoán (mức độ bạn ưu tiên nhu cầu của bản thân) và mức độ hợp tác (mức độ bạn ưu tiên nhu cầu của người khác). Điều này tạo ra năm phong cách riêng biệt.
Năm phong cách giải quyết xung đột
Cạnh tranh
Mức độ quyết đoán cao, mức độ hợp tác thấp.
- Các đối thủ cạnh tranh coi xung đột như một trò chơi có tổng bằng không. Họ kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình, đôi khi bất chấp việc làm tổn hại đến mối quan hệ. Phong cách này có thể hiệu quả trong các tình huống khẩn cấp hoặc khi bạn cần giữ vững lập trường về một giá trị không thể thương lượng, nhưng nếu lạm dụng, nó có thể khiến người khác cảm thấy bị áp đảo.
Tránh
Mức độ quyết đoán thấp, mức độ hợp tác thấp.
- Những người có xu hướng né tránh sẽ hoàn toàn tránh xa xung đột. Họ chuyển sang chủ đề khác, rời khỏi phòng, hoặc để các vấn đề âm ỉ mãi không giải quyết. Đôi khi việc né tránh là một chiến lược, bởi không phải vấn đề nào cũng đáng để tranh cãi đến cùng. Tuy nhiên, việc né tránh kéo dài sẽ khiến sự oán giận tích tụ và cản trở việc giải quyết triệt để.
Thích ứng
Mức độ quyết đoán thấp, mức độ hợp tác cao.
- Những người có tính cách “chịu nhượng” luôn đặt sự hòa hợp và hạnh phúc của người khác lên hàng đầu, thường phải hy sinh nhu cầu của bản thân. Họ rất giỏi trong việc xoa dịu tình hình, nhưng việc liên tục hy sinh bản thân có thể gây ra sự oán giận và làm xói mòn lòng tự trọng.
Thỏa hiệp
Mức độ quyết đoán vừa phải, mức độ hợp tác vừa phải.
- Những người biết thỏa hiệp tìm kiếm điểm cân bằng, nơi mỗi bên đều nhượng bộ một chút. Cách tiếp cận này thực tế và hiệu quả, nên rất hữu ích cho những quyết định không mang tính sống còn. Nhược điểm là gì? Cả hai bên có thể chỉ cảm thấy hài lòng một phần, và những vấn đề cốt lõi có thể vẫn chưa được giải quyết.
Hợp tác
Mức độ quyết đoán cao, mức độ hợp tác cao.
- Các bên hợp tác cùng nhau đi sâu vào mâu thuẫn, tìm kiếm một giải pháp giải quyết triệt để những lo ngại của cả hai bên. Phong cách này đòi hỏi thời gian, sự tin tưởng và lòng tò mò chân thành. Khi phương pháp này phát huy hiệu quả, nó sẽ củng cố mối quan hệ. Tuy nhiên, nếu áp dụng một cách gượng ép vào những vấn đề nhỏ nhặt, nó có thể khiến người ta cảm thấy mệt mỏi.
Tại sao phong cách mặc định của bạn lại quan trọng
Hầu hết chúng ta đều có một hoặc hai phong cách mà mình thường dựa vào một cách bản năng. Những phản ứng mặc định này hình thành từ rất sớm, chịu ảnh hưởng bởi mối quan hệ gia đình, văn hóa và những trải nghiệm trong quá khứ. Có thể bạn đã học cách tránh xung đột trong một gia đình hay thay đổi, hoặc bạn đã rèn luyện được tinh thần cạnh tranh trong những môi trường mà việc lên tiếng là cách duy nhất để được lắng nghe.
Vấn đề là cách làm theo thói quen chỉ là một thói quen, chứ không phải là một chiến lược. Giao tiếp trong mối quan hệ sẽ được cải thiện khi bạn có thể lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng tình huống cụ thể, thay vì lặp đi lặp lại cùng một cách làm mỗi lần. Mục tiêu chính là sự linh hoạt.
Cách xác định phong cách giải quyết xung đột của bạn
Lần tới khi căng thẳng nảy sinh, hãy lắng nghe bản năng của mình:
- Bạn có tiến lại gần hay lùi lại không? Việc tiến lại gần xung đột cho thấy xu hướng cạnh tranh hoặc hợp tác. Việc lùi lại cho thấy xu hướng né tránh hoặc nhượng bộ.
- Điều gì khiến bạn lo lắng nhất? Việc ưu tiên nhu cầu của bản thân thường đồng nghĩa với việc cạnh tranh. Còn việc ưu tiên mối quan hệ thì đồng nghĩa với việc nhường nhịn.
- Sau đó bạn cảm thấy thế nào? Cảm giác bực bội thường là dấu hiệu của sự nhượng bộ hoặc né tránh. Sự hài lòng với những giải pháp chưa trọn vẹn cho thấy sự thỏa hiệp.
Bạn cũng có thể hỏi những người mà bạn tin tưởng xem họ cảm nhận thế nào về những mâu thuẫn giữa họ và bạn. Góc nhìn của họ thường giúp bạn nhận ra những điểm mù của bản thân.
Những lời khuyên thiết thực để giải quyết xung đột trong mối quan hệ
1. Hãy gọi tên những gì đang xảy ra.
- Khi bạn nhận thấy sự bất đồng về phong cách, hãy nhẹ nhàng chỉ ra điều đó. “Tôi nghĩ mình đang cố tránh cuộc trò chuyện này, còn bạn lại muốn giải quyết vấn đề ngay bây giờ. Chúng ta có thể tìm ra một giải pháp trung dung không?” Điều này sẽ chuyển hướng mối quan hệ từ đối đầu sang hợp tác.
2. Phù hợp phong cách với mức cược.
- Hãy dành sự hợp tác cho những vấn đề thực sự quan trọng: các giá trị, những mô hình lặp lại, và những quyết định có tác động lâu dài. Đối với những phiền toái nhỏ nhặt, hãy bỏ qua hoặc giải quyết chúng bằng một thỏa hiệp nhanh gọn.
3. Tách biệt con người khỏi vấn đề.
- Hãy tập trung vào vấn đề cụ thể và hành vi đó, chứ đừng đưa ra những nhận định chung chung như “Cậu luôn im lặng” hay “Cậu phải thắng mọi thứ”.
4. Hãy tò mò tìm hiểu phong cách của người kia.
- Hãy đặt câu hỏi thay vì đưa ra những giả định. Câu hỏi “Điều gì sẽ giúp bạn cảm thấy được lắng nghe vào lúc này?” thể hiện sự tôn trọng đối với quá trình của họ.
5. Hãy rèn luyện phong cách mà bạn ít sử dụng.
- Nếu bạn luôn có xu hướng cạnh tranh, hãy thử thực sự biết nhường nhịn. Nếu bạn luôn có xu hướng né tránh, hãy thử ở lại cuộc trò chuyện thêm năm phút so với mức bạn cảm thấy thoải mái.
Bức tranh toàn cảnh
Hiểu về các kiểu tính cách trong xung đột không phải là để gán nhãn cho bản thân hay người khác. Điều này nhằm mục đích mở rộng kho kỹ năng của bạn. Những người giao tiếp giỏi nhất có thể cạnh tranh khi cần thiết, hợp tác khi điều đó thực sự quan trọng, nhường nhịn một cách lịch thiệp, thỏa hiệp một cách hiệu quả, và biết rút lui khỏi những cuộc tranh cãi không đáng để dính líu.
Xung đột không nhất thiết phải làm tổn hại đến các mối quan hệ. Nếu được xử lý khéo léo, nó sẽ xây dựng lòng tin, làm sâu sắc thêm sự thấu hiểu và tạo điều kiện thuận lợi cho sự kết nối chân thành. Bước đầu tiên là nhận ra những thói quen của bản thân. Bước tiếp theo là chủ động lựa chọn cách bạn muốn thể hiện bản thân.
Bạn muốn tìm hiểu thêm? Hãy tham khảo các khóa đào tạo về giải quyết xung đột của chúng tôi.